Đáp ứng Yêu cầu cần đạt theo QĐ 3439/QĐ-BGDĐT (16/16 YCCD)
Phù hợp Khung năng lực AI Learneris & UNESCO AI Competency Framework 2023
Theo Phụ lục 3, CV 2345/BGDĐT-GDTH
Hướng Dẫn Sử Dụng Sách
Chào mừng em đến với Học Cùng AI!
Cuốn sách này sẽ giúp em khám phá thế giới Trí tuệ nhân tạo (AI) qua các bài học thú vị. Dưới đây là ý nghĩa các biểu tượng em sẽ gặp trong sách:
🎯
Mục tiêu bài học
Những điều em sẽ học được
📖
Nội dung kiến thức
Kiến thức mới em cần biết
✏️
Hoạt động
Bài tập em sẽ làm trên lớp
💬
Thảo luận
Câu hỏi thảo luận với bạn và thầy cô
✅
Kiểm tra nhanh
Em tự đánh giá xem đã hiểu bài chưa
💡
Ghi nhớ
Kiến thức quan trọng cần nhớ
📖
Phụ lục Đáp Án
Đáp án các bài tập ở cuối sách
Mục Lục
Tài Liệu Học Sinh Lớp 4 • Học Cùng AI
Chủ điểm 1Cách AI Xử Lý Thông Tin
Bài 1Quy trình xử lý thông tin của AI7
Bài 2Dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc10
Bài 3AI và Con người - Bảng so sánh13
Bài 4Ôn tập Chủ điểm 116
Chủ điểm 2Câu Lệnh Thông Minh Với Ngữ Cảnh
Bài 5Khuôn mẫu có biến nâng cao21
Bài 6Thêm ví dụ và điều chỉnh đầu ra25
Bài 7Thông tin từ nguồn đáng tin cậy & Quy trình 3 công cụ29
Bài 8Ôn tập Chủ điểm 233
Chủ điểm 3Đánh Giá Thông Tin Từ Nhiều Nguồn
Bài 9Tác động tích cực và tiêu cực của AI37
Bài 10Lỗi AI & Ảo giác AI41
Bài 11Có AI hay Không có AI48
Bài 12Ôn tập Chủ điểm 351
Chủ điểm 4Sáng Tạo Công Cụ Học Cùng AI
Bài 13Trách nhiệm kiểm chứng55
Bài 14Dự án - Tạo công cụ AI học tập60
Bài 15Đánh giá tác động công cụ AI64
Bài 16Ôn tập cuối năm67
Phụ Lục
Phụ Lục A — Đáp Án70
Phụ Lục B — Bảng Từ Vựng AI71
Phụ Lục C — Tài Liệu Tham Khảo73
Chủ điểm 1
Cách AI Xử Lý Thông Tin
Bên trong bộ não số
Bài 1 Quy trình xử lý thông tin của AI
Bài 2 Dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc
Bài 3 AI và Con người - Bảng so sánh
Bài 4 Ôn tập Chủ điểm 1
Chủ điểm 1
Cách AI Xử Lý Thông Tin
Bài 1
Quy trình xử lý thông tin của AI
3 tiết • HB-CH.4.1L4.C2.1-1, L4.C5.1-1
Mọi AI đều hoạt động theo 3 bước: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra
Mục tiêu bài học
Mô tả được quy trình AI xử lý thông tin qua sơ đồ (tối thiểu 3 bước).
Quy trình 3 bước của AI
ĐẦU VÀOInput
➔
XỬ LÝProcess
➔
ĐẦU RAOutput
Bước
AI làm gì?
Ví dụ: Dịch "Hello"
1. Đầu vào (Input)
Nhận dữ liệu từ em
Nhận từ "Hello"
2. Xử lý (Process)
Phân tích bằng mô hình AI
Tra nghĩa trong kho dữ liệu
3. Đầu ra (Output)
Trả kết quả cho em
Hiển thị "Xin chào"
Quy trình 3 bước: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra
🇻🇳 AI quanh em hàng ngày:
Em đã gặp AI ngay tại Việt Nam mà không biết đấy!
📱 Zalo: Khi em nhắn tin → AI gợi ý từ tiếp theo bằng tiếng Việt
🎵 Nhạc online: AI biết em thích bài gì → gợi ý bài mới phù hợp
📷 Camera điện thoại: AI nhận diện khuôn mặt → lấy nét tự động khi chụp ảnh
👉 Mỗi ứng dụng trên đều dùng quy trình: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra!
Em có biết? Mỗi khi em dùng Google Translate, AI thực hiện quy trình 3 bước này trong chưa đầy 1 giây!
Hoạt động: Vẽ sơ đồ xử lý
Chọn 1 ứng dụng AI, vẽ sơ đồ 3 bước:
Ứng dụng AI:
Đầu vào
Xử lý
Đầu ra
Vẽ sơ đồ minh họa:
Hoạt động 2: Đóng vai AI
Nhóm 3 bạn: 1 người đóng vai "Đầu vào", 1 người "Xử lý", 1 người "Đầu ra".
Giáo viên đưa nhiệm vụ (ví dụ: dịch "Xin chào" sang tiếng Anh), nhóm thực hiện quy trình:
Lượt
Đầu vào nhận gì?
Xử lý làm gì?
Đầu ra trả gì?
1
2
Thảo luận
Nếu bước "Xử lý" bị lỗi (ví dụ: AI hiểu sai ngữ cảnh), đầu ra sẽ thế nào? Em có thể làm gì để giúp AI xử lý đúng hơn?
Kiểm tra nhanh
☐ Em mô tả được 3 bước xử lý thông tin của AI.
☐ Em vẽ được sơ đồ Đầu vào → Xử lý → Đầu ra cho 1 ứng dụng.
☐ Em giải thích được vai trò của từng bước.
Ghi nhớ
Mọi AI đều hoạt động theo 3 bước: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra. Hiểu quy trình này giúp em dùng AI hiệu quả hơn!
Bài 2
Dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc
2 tiết • HB-CH.4.2L4.C5.1-1
Dữ liệu có cấu trúc (bảng, danh sách) và phi cấu trúc (ảnh, video, văn bản tự do)
Mục tiêu
Phân biệt được dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc với ít nhất 2 ví dụ mỗi loại.
2 loại dữ liệu
Có cấu trúc
Phi cấu trúc
Đặc điểm: Sắp xếp theo hàng, cột, danh sách
Ví dụ 1: Bảng điểm (Tên - Toán - Văn)
Ví dụ 2: Danh sách lớp (STT - Tên - Ngày sinh)
AI dùng: Dễ phân tích, tính toán
Đặc điểm: Tự do, không có khuôn mẫu
Ví dụ 1: Bài văn tả cảnh
Ví dụ 2: Ảnh chụp gia đình
AI dùng: Cần AI phức tạp hơn để hiểu
Hoạt động: Phân loại
Dữ liệu
Có cấu trúc?
Phi cấu trúc?
Thời khóa biểu
Bài hát "Đi học"
Bảng cửu chương
Video quay lớp học
Danh bạ điện thoại
📖 Xem đáp án tại Phụ lục cuối sách.
Hoạt động 2: Thu thập dữ liệu lớp em
Nhóm 4 bạn: Thu thập 2 loại dữ liệu về lớp em.
Loại
Ví dụ thu thập
AI dùng dễ hay khó?
Có cấu trúc
Phi cấu trúc
Trình bày trước lớp: Vì sao dữ liệu có cấu trúc giúp AI xử lý nhanh hơn?
Thảo luận
Một bài văn tả mẹ là dữ liệu phi cấu trúc. Nếu AI muốn hiểu bài văn đó, AI cần "làm gì" với dữ liệu phi cấu trúc trước khi xử lý?
Kiểm tra nhanh
☐ Em phân biệt được dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc.
☐ Em kể được ít nhất 2 ví dụ cho mỗi loại.
☐ Em giải thích được vì sao AI xử lý dữ liệu có cấu trúc dễ hơn.
Ghi nhớ
Có cấu trúc = bảng, danh sách. Phi cấu trúc = văn bản, ảnh, video. AI xử lý cả hai loại!
AI giỏi xử lý dữ liệu, con người giỏi sáng tạo và đạo đức
Mục tiêu
So sánh ít nhất 2 lợi ích và 2 hạn chế khi dùng AI.
Lập bảng so sánh năng lực AI và con người theo 3 tiêu chí.
Lợi ích và hạn chế của AI
Lợi ích
Hạn chế
✔ Xử lý nhanh lượng lớn dữ liệu
✔ Làm việc 24/7 không mệt
✔ Giúp tiết kiệm thời gian
✔ Hỗ trợ người khuyết tật
✘ Không có cảm xúc thật
✘ Có thể sai (hallucination)
✘ Cần internet, điện
✘ Có thể có thiên kiến (bias)
🔍 AI đang làm gì quanh chúng ta?
Ngoài những ví dụ quen thuộc, AI còn hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác:
Lĩnh vực
AI làm gì?
Lợi ích
🌾 Nông nghiệp
Phát hiện sâu bệnh qua ảnh lá cây
Cứu mùa màng, giảm thuốc trừ sâu
⛈️ Thời tiết
Dự đoán mưa lũ bằng phân tích dữ liệu khí tượng
Cảnh báo sớm, bảo vệ tính mạng
⚙️ Tự động hóa
Điều khiển máy thu hoạch, kiểm tra chất lượng sản phẩm
Nhanh hơn, chính xác hơn con người
👉 Mỗi ví dụ đều có lợi ích rõ ràng — nhưng cũng có hạn chế (AI dự đoán thời tiết đôi khi vẫn sai!)
Hoạt động: Lập bảng so sánh
So sánh AI và Con người theo các tiêu chí:
Tiêu chí
AI
Con người
Ai giỏi hơn?
Tốc độ tính toán
Sáng tạo nghệ thuật
Đưa ra quyết định đạo đức
Hoạt động 2: Tranh biện "AI hay Con người?"
Chia lớp 2 nhóm: Nhóm A ủng hộ AI, Nhóm B ủng hộ Con người.
Tình huống: Ai nên chấm bài kiểm tra — AI hay giáo viên?
Nhóm A (AI)
Nhóm B (Con người)
Kết luận chung:
Thảo luận
Có những công việc nào mà AI nên hỗ trợ nhưng con người phải là người ra quyết định cuối cùng? Kể ít nhất 2 ví dụ.
Kiểm tra nhanh
☐ Em kể được ít nhất 2 lợi ích và 2 hạn chế của AI.
☐ Em lập được bảng so sánh AI và con người theo 3 tiêu chí.
☐ Em hiểu tại sao kết hợp AI + con người là tốt nhất.
Ghi nhớ
AI giỏi xử lý dữ liệu, con người giỏi sáng tạo và đạo đức. Kết hợp cả hai mới tuyệt vời!
Bài 4
Ôn tập Chủ điểm 1
1 tiết • Ôn tập
Ôn tập: Quy trình AI, loại dữ liệu, và so sánh AI với con người
Câu hỏi ôn tập
1. Vẽ sơ đồ 3 bước xử lý thông tin của AI:
2. Phân loại: Bảng điểm = (có cấu trúc/phi cấu trúc)
Video YouTube =
3. Kể 2 lợi ích và 2 hạn chế của AI:
📖 Xem đáp án câu 1, 2 tại Phụ lục cuối sách.
🤝 AI hỗ trợ mọi người trong xã hội:
👷 Người lao động: AI giúp công nhân kiểm tra sản phẩm lỗi nhanh hơn, nông dân tưới nước đúng lúc, tài xế tìm đường ngắn nhất
♿ Người khuyết tật: AI đọc văn bản thành giọng nói cho người khiếm thị, dịch ngôn ngữ ký hiệu cho người khiếm thính
👴 Người cao tuổi: AI nhắc lịch uống thuốc, gọi cấp cứu khi phát hiện té ngã
👉 AI không chỉ giúp người trẻ — AI hỗ trợ tất cả mọi người, đặc biệt những người cần giúp đỡ nhiều nhất!
Tự đánh giá
Nội dung
😊
🙂
😐
Mô tả quy trình AI (3 bước)
Phân biệt loại dữ liệu
So sánh AI và con người
Tổng kết Chủ điểm 1
Cách AI Xử Lý Thông Tin — Bên trong bộ não số
Em đã học được
Hiểu quy trình Đầu vào → Xử lý → Đầu ra
Phân biệt dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc
So sánh điểm mạnh/yếu của AI và con người
Áp dụng kiến thức vào bài tập thực tế
Em suy nghĩ thêm
AI xử lý thông tin khác con người ở điểm nào?
Dữ liệu có cấu trúc giúp AI tốt hơn thế nào?
Chủ điểm 2
Câu Lệnh Thông Minh Với Ngữ Cảnh
Prompt nâng cao
Bài 5 Khuôn mẫu có biến nâng cao
Bài 6 Thêm ví dụ và điều chỉnh đầu ra
Bài 7 Thông tin từ nguồn đáng tin cậy & Quy trình 3 công cụ
Bài 8 Ôn tập Chủ điểm 2
Chủ điểm 2
Câu Lệnh Thông Minh Với Ngữ Cảnh
Bài 5
Khuôn mẫu có biến nâng cao
2 tiết • UD-GT.4.1L4.D1.1-1
Khuôn mẫu có biến giúp tái sử dụng câu lệnh cho nhiều mục đích
Mục tiêu
Tạo được khuôn mẫu câu lệnh với 2-3 biến, bao gồm văn bản tùy biến và lựa chọn từ danh sách.
Khuôn mẫu với biến
👤 Học sinh: "Tạo [số lượng: 5] câu hỏi môn [chọn: Toán/Văn/Anh] về [chủ đề: phân số] cho học sinh lớp [chọn: 3/4/5]"
Loại biến
Ký hiệu
Ví dụ
Văn bản tùy biến
[chủ đề: ...]
[chủ đề: phân số], [tên: ...]
Lựa chọn danh sách
[chọn: A/B/C]
[chọn: Toán/Văn/Anh]
Số lượng
[số lượng: N]
[số lượng: 5]
Mẹo hay: Khuôn mẫu giống như công thức — em chỉ cần thay đổi các biến để tạo nhiều câu lệnh khác nhau!
🔬 AI giải quyết bài toán thực tế như thế nào?
Lĩnh vực
AI làm gì?
Cách hoạt động
📸 Phát hiện sâu bệnh
Chẩn đoán bệnh lá cây
AI so sánh ảnh lá với 10.000 ảnh lá bệnh → đưa ra tên bệnh
🌤️ Dự đoán thời tiết
Dự báo mưa/nắng
AI phân tích nhiệt độ + gió + mây → dự báo ngày mai
🏥 Hỗ trợ y tế
Đọc ảnh X-quang
AI tìm điểm bất thường sớm hơn mắt thường!
👉 Em có thể dùng khuôn mẫu để hỏi AI về từng lĩnh vực: "Giải thích cách AI [lĩnh vực] cho học sinh lớp [N]."
Hoạt động: Tạo khuôn mẫu
Tạo 1 khuôn mẫu với ít nhất 2 biến:
Khuôn mẫu:
Thử điền biến 2 cách khác nhau:
Lần
Biến 1
Biến 2
Câu lệnh hoàn chỉnh
1
2
Hoạt động 2: Trao đổi khuôn mẫu
Cặp đôi: Em A tạo khuôn mẫu → Em B điền biến → So sánh kết quả.
Khuôn mẫu của bạn:
Biến
Em A điền
Em B điền
Biến 1
Biến 2
Cùng khuôn mẫu nhưng kết quả khác nhau vì:
Thảo luận
Khuôn mẫu giống "công thức nấu ăn" — em chỉ thay nguyên liệu. Khuôn mẫu có biến giúp tiết kiệm thời gian như thế nào khi dùng AI hàng ngày?
Kiểm tra nhanh
☐ Em tạo được khuôn mẫu với ít nhất 2 biến.
☐ Em phân biệt được biến văn bản tùy biến và biến lựa chọn danh sách.
☐ Em điền biến vào khuôn mẫu thành 2 câu lệnh khác nhau.
Ghi nhớ
Khuôn mẫu có biến giúp em tái sử dụng câu lệnh cho nhiều mục đích khác nhau!
Bài 6
Thêm ví dụ và điều chỉnh đầu ra
3 tiết • UD-GT.4.2, UD-DC.4.1L4.D1.1-2, L4.D2.1-1
Cho ví dụ (few-shot) giúp AI hiểu đúng yêu cầu và trả kết quả tốt hơn
Mục tiêu
Thêm ví dụ minh họa vào câu lệnh để AI hiểu rõ yêu cầu.
Điều chỉnh định dạng đầu ra dựa trên mục tiêu.
Kỹ thuật "Cho ví dụ" (Few-shot)
Thay vì chỉ nói AI làm gì, hãy cho ví dụ:
Không ví dụ
"Viết flashcard tiếng Anh"
Có ví dụ
"Viết flashcard tiếng Anh. Ví dụ: apple → táo, book → sách. Tạo thêm 5 từ tương tự."
Điều chỉnh đầu ra
Muốn gì?
Thêm vào prompt (Câu lệnh)
Ngắn gọn
"Trả lời trong 3 câu"
Chi tiết
"Giải thích từng bước"
Bảng
"Trình bày dạng bảng"
Danh sách
"Liệt kê dạng gạch đầu dòng"
Hoạt động: So sánh có/không ví dụ
Thử 2 prompt cho cùng 1 yêu cầu:
Prompt
Chất lượng (1-5)
Không ví dụ
Có ví dụ
Kết luận:
Hoạt động 2: Thí nghiệm định dạng đầu ra
Cùng 1 yêu cầu "Cho em biết về hệ mặt trời", thử 3 cách chỉ định đầu ra:
Định dạng yêu cầu
Prompt hoàn chỉnh
Kết quả có phù hợp không?
"Trả lời trong 3 câu"
"Trình bày dạng bảng"
"Liệt kê gạch đầu dòng"
Định dạng nào phù hợp nhất cho bài thuyết trình?
Thảo luận
Khi nào nên cho ví dụ (few-shot) và khi nào chỉ cần chỉ định đầu ra là đủ? Cho 1 ví dụ mỗi trường hợp.
Kiểm tra nhanh
☐ Em biết cách thêm ví dụ vào câu lệnh (few-shot).
☐ Em chỉ định được ít nhất 3 loại định dạng đầu ra.
☐ Em so sánh được chất lượng prompt có ví dụ và không ví dụ.
Ghi nhớ
Cho ví dụ giúp AI hiểu đúng hơn. Chỉ định đầu ra giúp kết quả phù hợp mục tiêu!
Bài 7
Thông tin từ nguồn đáng tin cậy & Quy trình 3 công cụ
2 tiết • UD-DC.4.2, UD-PH.4.1L4.D1.1-1, L4.D2.1-1
Nguồn tin cậy + 3 công cụ AI tạo nên quy trình làm việc hoàn chỉnh
Mục tiêu
Tăng độ chính xác bằng cách cung cấp thông tin từ nguồn tin cậy.
Kết hợp 3 công cụ AI trong quy trình làm việc logic.
Cung cấp nguồn cho AI
Thay vì hỏi AI chung chung, hãy cho AI thông tin từ nguồn tin cậy:
👤 Học sinh: "Theo sách Khoa học lớp 4, nước sôi ở 100°C. Hãy giải thích tại sao cho em hiểu."
Quy trình 3 công cụ AI
1
AI tạo văn bản (ví dụ: ChatGPT) — Viết nội dung
Đầu vào: Chủ đề bài → Đầu ra: Nội dung bài
2
AI vẽ tranh — Tạo hình ảnh
Đầu vào: Mô tả từ bước 1 → Đầu ra: Hình minh họa
3
AI slides — Tạo bài trình chiếu
Đầu vào: Nội dung + Hình → Đầu ra: Bài trình chiếu
Mẹo hay: Đầu ra của công cụ này là đầu vào của công cụ tiếp theo — giống như một dây chuyền sản xuất!
🇻🇳 AI đang giải quyết vấn đề thực tế ở Việt Nam!
🌾 Nông nghiệp: AI phát hiện sâu bệnh lúa qua ảnh chụp → nông dân xử lý kịp thời, cứu cả vụ mùa!
⛈️ Dự báo lũ: AI phân tích dữ liệu mưa ở miền Trung → cảnh báo lũ trước 24 giờ → cứu mạng người
🗣️ Dịch ngôn ngữ dân tộc: AI dịch tiếng Kinh ↔ Tày, Mường, Ê-đê → giữ gìn ngôn ngữ, kết nối cộng đồng
🎓 Giáo dục: AI tạo bài tập phù hợp trình độ từng em → mỗi bạn học theo tốc độ riêng
🤔 Thử nghĩ:Em muốn AI giải quyết vấn đề gì ở trường, ở nhà, hay ở quê em?
Hoạt động: Thiết kế quy trình 3 công cụ
Chọn 1 chủ đề học tập, thiết kế quy trình dùng 3 công cụ AI:
Chủ đề:
Bước
Công cụ AI
Làm gì?
1
2
3
Hoạt động 2: Lập dây chuyền AI
Nhóm 3 bạn: Mỗi người đóng vai 1 công cụ AI. Lập "dây chuyền" tạo sản phẩm:
Chủ đề nhóm:
Vai trò
Công cụ AI
Đầu vào nhận từ ai?
Đầu ra giao cho ai?
Bạn 1
Bạn 2
Bạn 3
Thảo luận
Nếu em cung cấp thông tin sai từ nguồn không tin cậy cho AI, kết quả sẽ ra sao? Liên hệ với quy tắc "Rác vào → Rác ra" ở Lớp 3.
Kiểm tra nhanh
☐ Em biết cách cung cấp thông tin từ nguồn tin cậy cho AI.
☐ Em thiết kế được quy trình kết hợp 3 công cụ AI.
☐ Em giải thích được "đầu ra công cụ này là đầu vào công cụ tiếp theo".
Ghi nhớ
Cung cấp thông tin từ nguồn tin cậy giúp AI chính xác hơn. Kết hợp 3 công cụ tạo sản phẩm hoàn chỉnh!
Bài 8
Ôn tập Chủ điểm 2
1 tiết • Ôn tập
Ôn tập: Khuôn mẫu có biến, kỹ thuật cho ví dụ, và quy trình 3 công cụ
Câu hỏi ôn tập
1. Viết khuôn mẫu với 2 biến:
2. Tại sao nên cho ví dụ trong prompt?
3. Kể 3 công cụ AI em biết: ① ② ③
Tự đánh giá
Nội dung
😊
🙂
😐
Khuôn mẫu có biến
Kỹ thuật cho ví dụ
Kết hợp 3 công cụ AI
Tổng kết Chủ điểm 2
Câu Lệnh Thông Minh Với Ngữ Cảnh — Prompt nâng cao
Em đã học được
Sử dụng khuôn mẫu có biến linh hoạt
Thêm ví dụ mẫu vào câu lệnh (few-shot)
Kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn
Kết hợp quy trình 3 công cụ AI
Em suy nghĩ thêm
Ví dụ mẫu giúp AI chính xác hơn thế nào?
Em kiểm chứng thông tin AI bằng cách nào?
Chủ điểm 3
Đánh Giá Thông Tin Từ Nhiều Nguồn
Tư duy phản biện nâng cao
Bài 9 Tác động tích cực và tiêu cực của AI
Bài 10 Lỗi AI & Ảo giác AI
Bài 11 Có AI hay Không có AI
Bài 12 Ôn tập Chủ điểm 3
Chủ điểm 3
Đánh Giá Thông Tin Từ Nhiều Nguồn
Bài 9
Tác động tích cực và tiêu cực của AI
3 tiết • TB-DG.4.1L4.A1.2-1, L4.A1.2-2
Mọi giải pháp AI đều có tác động tích cực và tiêu cực
Mục tiêu
Đánh giá được tác động tích cực và tiêu cực của một giải pháp AI cụ thể.
Mọi giải pháp AI đều có 2 mặt
Ví dụ: AI gợi ý video trên YouTube
AI gợi ý video trên YouTube
AI phân tích những gì em xem để gợi ý video tiếp theo.
Tích cực (+)
Tiêu cực (−)
✔ Tìm được video hay nhanh hơn
✔ Học được nhiều điều thú vị
✘ Có thể "nghiện" xem không dừng được
✘ AI có thể gợi ý nội dung không phù hợp
Hoạt động: Phân tích 2 mặt
Chọn 1 giải pháp AI và phân tích:
Giải pháp AI:
Tích cực (+)
Tiêu cực (−)
Kết luận: Nên dùng hay không? Tại sao?
Hoạt động 2: Phiên tòa AI
Lớp chia 3 nhóm cho tình huống: "AI chấm bài thay giáo viên"
Vai trò
Nhiệm vụ
Nhóm Ủng hộ
Nêu 3 tác động tích cực
Nhóm Phản đối
Nêu 3 tác động tiêu cực
Nhóm Trọng tài
Đánh giá và đưa ra kết luận
Kết luận của Trọng tài:
Thảo luận
AI gợi ý video trên YouTube có thể khiến em xem quá nhiều. Em nghĩ cách nào để tận dụng mặt tốt và hạn chế mặt xấu của AI gợi ý?
Kiểm tra nhanh
☐ Em phân tích được tác động tích cực và tiêu cực của 1 giải pháp AI.
☐ Em đưa ra được kết luận "nên dùng hay không" dựa trên phân tích.
☐ Em hiểu rằng mọi AI đều có 2 mặt.
Ghi nhớ
Mọi AI đều có mặt tốt và mặt xấu. Người thông minh là người biết cân nhắc cả hai!
Bài 10
Lỗi AI & Ảo giác AI
2 tiết • TB-PL.4.1L4.A3.1-1
2 loại lỗi AI: Lỗi hình ảnh và Lỗi thông tin, cùng 3 cách kiểm chứng
Nguồn: DALL·E 3 · OpenAI · 03/2026
Mục tiêu
Phân biệt 2 loại lỗi AI: Lỗi hình ảnh và Lỗi thông tin.
Hiểu "ảo giác AI" (hallucination) — dạng Lỗi thông tin đặc biệt nguy hiểm.
Kiểm chứng thông tin AI bằng 3 cách: hỏi lại, tra sách, hỏi thầy cô.
2 loại lỗi AI
Lỗi hình ảnhAI vẽ/tạo hình ảnh sai thực tế. Em NHÌN là thấy sai (ngón tay thừa, chữ vô nghĩa...)
Lỗi thông tinAI nói/viết thông tin sai. Em phải KIỂM TRA mới biết sai (số liệu, sự kiện, dịch thuật...)
Ví dụ: Lỗi hình ảnh — Em nhìn kỹ có thấy sai không?
Em nhờ AI vẽ: "Áp phích 4 con vật ghi tên tiếng Việt"
AI vẽ được:
Nguồn: AI vẽ (FLUX.1-dev · fal-ai)
Đọc tên các con vật — chữ tiếng Việt đã đúng chưa?
Lỗi chữ viết: AI viết sai dấu tiếng Việt — "CON MẤO" thay vì "CON MÈO"!
Em nhờ AI vẽ: "Cậu bé đứng trước gương, giơ tay phải vẫy chào"
AI vẽ được:
Nguồn: AI vẽ (FLUX.1-dev · fal-ai)
So sánh cậu bé và hình trong gương — có giống nhau không?
Lỗi phi thực tế: Biểu cảm khác nhau, bàn tay nằm ngoài khung gương!
Mẹo nhận diện Lỗi hình ảnh: AI thường mắc nhiều loại lỗi khác nhau: viết sai chữ (đặc biệt tiếng Việt), vẽ sai phản chiếu trong gương, và vẽ sai bàn tay/ngón tay. Hãy luôn quan sát kỹ!
Ví dụ: Lỗi thông tin — Phải kiểm tra mới biết!
Em nhờ Google Translate: Dịch một câu tiếng Anh sang tiếng Việt
AI dịch được:
Nguồn: Ảnh chụp màn hình thực tế
Đọc bản dịch — AI dịch đã đúng chưa?
Lỗi thông tin: Google Translate dịch sai — AI dịch thuật cũng mắc lỗi!
Em nhờ Google Lens: Nhận diện loại rau trong hình
AI trả lời:
Nguồn: Ảnh chụp màn hình thực tế
AI nhận diện đúng loại rau chưa?
Lỗi nhận dạng: Google Lens nhận diện sai loại rau — AI nhìn hình ảnh cũng có thể nhầm!
Ảo giác AI (Hallucination) — Lỗi thông tin đặc biệt nguy hiểm!
Ảo giác AI là khi AI tự tin bịa ra thông tin nghe rất thật — nhưng hoàn toàn không có thật.
Tại sao nguy hiểm? Ảo giác AI khác lỗi thông tin thường ở chỗ:
Lỗi thường: AI đưa thông tin sai hoặc cũ (ví dụ: "Việt Nam có 63 tỉnh" — sai vì đã sáp nhập)
Ảo giác: AI bịa ra thứ không hề tồn tại (ví dụ: tóm tắt một bài thơ chưa bao giờ được viết!)
Ví dụ thật 1 — AI bịa bài thơ: Em hỏi AI tóm tắt bài thơ "Con Rồng Máy" của Tố Hữu. Bài thơ này không hề tồn tại!
Nguồn: Google Gemini · 12/03/2026 · Ảnh chụp màn hình thật
Ảo giác AI: Bài thơ "Con Rồng Máy" của Tố Hữu không có thật, nhưng AI tự tin tóm tắt đầy đủ: nào là công trường Bắc Hưng Hải, nào là thập niên 60… Tất cả đều do AI bịa ra!
Ví dụ thật 2 — AI cho thông tin cũ: Em hỏi AI "Việt Nam có bao nhiêu tỉnh thành?"
Nguồn: Google Gemini · 12/03/2026 · Ảnh chụp màn hình thật
Lỗi thông tin (kiến thức cũ): AI nói Việt Nam có 63 tỉnh thành — nhưng từ tháng 6/2025, Việt Nam đã sáp nhập còn 34 tỉnh thành! AI học từ dữ liệu cũ nên chưa cập nhật.
Kiểm chứng: Trang chinhphu.vn xác nhận Việt Nam có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh từ ngày 12/6/2025. Đây là cách em kiểm tra thông tin AI!
Nguồn: chinhphu.vn · 11/03/2026 · Ảnh chụp màn hình thật
Nhận diện ảo giác AI: Khi AI nói rất chi tiết (có tên người, năm, số liệu cụ thể) — nhưng em không tìm được nguồn nào xác nhận — đó có thể là ảo giác AI. Luôn kiểm chứng bằng 3 cách bên dưới!
3 cách kiểm chứng thông tin AI
1
Hỏi lại bằng cách khác
"AI nói Everest cao 8.849m. Vậy núi cao nhất thế giới cao bao nhiêu?"
2
Tra sách giáo khoa
Mở sách Địa lý kiểm tra con số
3
Hỏi thầy cô/người lớn
"Thầy ơi, AI nói... có đúng không?"
Hoạt động: Thám tử kiểm chứng
Hỏi AI 3 câu hỏi. Kiểm tra kết quả và phân loại lỗi:
Câu hỏi
AI trả lời
Kiểm tra bằng
Loại lỗi?
Ảo giác?
Hoạt động 2: Trò chơi "Thật hay Bịa?"
Cặp đôi: Em A hỏi AI 2 câu (1 dễ, 1 khó). Em B kiểm chứng bằng 3 cách và xác định loại lỗi.
Câu hỏi
AI trả lời
Cách kiểm chứng
Loại lỗi
Câu dễ:
Câu khó:
AI có "ảo giác" ở câu nào? Vì sao em biết?
Thảo luận
"Ảo giác AI" nghe rất tự tin và chi tiết — giống thông tin thật. Làm sao em nhận ra AI đang "bịa" nếu em chưa biết đáp án đúng? Trong 2 loại lỗi (hình ảnh và thông tin), loại nào khó phát hiện hơn? Vì sao?
Kiểm tra nhanh
☐ Em phân biệt được 2 loại lỗi AI: Lỗi hình ảnh và Lỗi thông tin.
☐ Em giải thích được "ảo giác AI" là gì và tại sao nó nguy hiểm.
☐ Em kể được 3 cách kiểm chứng thông tin AI.
☐ Em thực hành kiểm chứng ít nhất 1 thông tin AI đưa ra.
Ghi nhớ
AI có 2 loại lỗi: Lỗi hình ảnh (nhìn thấy) và Lỗi thông tin (phải kiểm tra). Ảo giác AI là lỗi thông tin nguy hiểm nhất — AI bịa ra thông tin nghe rất thật! Luôn kiểm chứng: hỏi lại, tra sách, hỏi thầy cô.
Bài 11
Có AI hay Không có AI
3 tiết • TB-DG.4.2L4.A1.2-1, L4.A1.2-2
So sánh hiệu quả khi có AI và không có AI để chọn phương pháp tối ưu
Mục tiêu
So sánh hiệu quả 2 phương pháp có AI và không có AI, đề xuất phương pháp tối ưu.
Ảnh riêng tư, ảnh gia đình — có thể bị sử dụng sai mục đích
Quy tắc vàng:"Nếu AI hỏi thông tin cá nhân → Nói KHÔNG!" 🚫
Lưu ý quan trọng: Em chịu trách nhiệm về tất cả thông tin em sử dụng từ AI — dù AI trả lời, em là người quyết định!
Hoạt động: Tình huống đạo đức
Tình huống 1:
AI viết bài văn hay, em muốn nộp luôn
Tình huống 2:
AI nói 1 thông tin em chưa chắc đúng
Tình huống 3:
AI yêu cầu ảnh lớp để tạo sticker
Tình huống
Nguyên tắc nào?
Em nên làm gì?
1. AI viết bài văn
2. Thông tin chưa chắc
3. AI yêu cầu ảnh
Hoạt động 2: Đóng vai xử lý tình huống
Nhóm 4 bạn: Mỗi người đại diện 1 nguyên tắc. Thảo luận tình huống mới:
Tình huống:
Bạn An dùng AI tạo poster dự thi. AI vẽ rất đẹp. An muốn nộp mà không nói AI đã giúp.
Nguyên tắc
Ý kiến của đại diện
Trung thực
Kiểm chứng
Bảo mật
Công bằng
Nhóm quyết định An nên:
Thảo luận
"Em chịu trách nhiệm về tất cả thông tin em sử dụng từ AI." Điều này có nghĩa gì nếu AI đưa ra thông tin sai và em dùng thông tin đó trong bài kiểm tra?
Kiểm tra nhanh
☐ Em kể được 4 nguyên tắc đạo đức khi dùng AI.
☐ Em áp dụng được ít nhất 2 nguyên tắc vào tình huống cụ thể.
☐ Em hiểu rằng em là người chịu trách nhiệm khi dùng AI.
Ghi nhớ
4 nguyên tắc: Trung thực, Kiểm chứng, Bảo mật, Công bằng. Em chịu trách nhiệm về cách dùng AI!
Bài 14
Dự án - Tạo công cụ AI học tập
3 tiết • ST-GP.4.1L4.B2.1-1
Dự án: Xác định vấn đề, thiết kế công cụ, viết prompt AI
Mục tiêu
Tạo được công cụ AI đơn giản giải quyết vấn đề học tập cụ thể.
Áp dụng quy trình 3 bước: Xác định → Thiết kế → Viết prompt.
Quy trình tạo công cụ AI
XÁC ĐỊNHVấn đề
➔
THIẾT KẾCông cụ
➔
VIẾT PROMPTCho AI
Ý tưởng gợi ý: Flashcard ôn bài, AI hỏi-đáp môn Khoa học, AI kiểm tra chính tả, AI tóm tắt bài đọc.
Hoạt động 1: Thiết kế công cụ AI
Bước 1: Xác định vấn đề
Vấn đề học tập cần giải quyết:
Ai sẽ dùng công cụ này?
Bước 2: Thiết kế công cụ AI
Yếu tố
Mô tả
Tên công cụ
Đầu vào (học sinh nhập gì?)
AI xử lý (AI làm gì?)
Đầu ra (học sinh nhận gì?)
Bước 3: Viết prompt cho công cụ
Hoạt động 2: Cho bạn dùng thử
Cặp đôi: Em A trình bày công cụ → Em B dùng thử và đánh giá.
Tiêu chí đánh giá
⭐⭐⭐
⭐⭐
⭐
Prompt rõ ràng, AI hiểu đúng
Kết quả hữu ích cho học tập
Áp dụng 4 nguyên tắc đạo đức
Góp ý cải thiện:
Thảo luận
Công cụ AI em tạo có thể bị dùng sai cách không? Ví dụ: học sinh dùng để chép bài thay vì ôn bài. Em thiết kế prompt thế nào để hạn chế điều này?
Kiểm tra nhanh
☐ Em xác định được vấn đề học tập cần giải quyết.
☐ Em thiết kế được công cụ AI với đầu vào, xử lý, đầu ra rõ ràng.
☐ Em viết được prompt hoạt động cho công cụ AI.
Ghi nhớ
Để tạo công cụ AI học tập, em cần: Xác định vấn đề → Thiết kế công cụ (đầu vào, xử lý, đầu ra) → Viết prompt rõ ràng cho AI.
Bài 15
Đánh giá tác động công cụ AI
3 tiết • ST-TD.4.1L4.B2.1-2
Đánh giá tác động: cho dùng thử, thu phản hồi, đo lường và cải tiến
Mục tiêu
Giải thích tác động tích cực và tiêu cực của công cụ AI em tạo.
Đề xuất cách đo lường hiệu quả và cải tiến công cụ.
Quy trình đánh giá tác động
DÙNG THỬ3 bạn thử
➔
THU PHẢN HỒIBảng khảo sát
➔
CẢI TIẾNSửa prompt
Cách kiểm chứng: Cho 3 bạn dùng thử → thu thập ý kiến → cải tiến. Lặp lại!
Hoạt động 1: Đánh giá công cụ em tạo
Câu hỏi
Trả lời
Công cụ giúp gì cho học sinh?
Có rủi ro gì không?
Làm sao đo lường hiệu quả?
Cải tiến gì cho tốt hơn?
Hoạt động 2: Thu phản hồi và cải tiến
Cho 3 bạn dùng thử công cụ AI em tạo ở Bài 14, thu thập đánh giá:
Người dùng thử
Điểm (1-5)
Điều thích
Điều cần cải thiện
Bạn 1
Bạn 2
Bạn 3
Kế hoạch cải tiến:
Vấn đề phát hiện
Cách sửa
Prompt mới (nếu cần)
Thảo luận
Nếu công cụ AI em tạo hoạt động tốt nhưng có thể khiến học sinh lười suy nghĩ, em nên cải tiến thế nào để vừa hữu ích vừa khuyến khích tự học?
Kiểm tra nhanh
☐ Em giải thích được tác động tích cực và tiêu cực của công cụ AI.
☐ Em thu thập phản hồi từ ít nhất 2 người dùng thử.
☐ Em đề xuất được ít nhất 1 cải tiến cụ thể.
Ghi nhớ
Khi tạo công cụ AI, luôn đánh giá tác động và thu thập phản hồi để cải tiến!
Bài 16
Ôn tập cuối năm
1 tiết • Ôn tập toàn bộ Lớp 4
Tổng ôn 4 chủ điểm: Xử lý thông tin, Câu lệnh, Đánh giá, Sáng tạo
Tổng ôn
1. 3 bước AI xử lý thông tin: ① → ② → ③
2. Viết khuôn mẫu có 2 biến:
3. 3 cách kiểm chứng thông tin AI:
4. 4 nguyên tắc đạo đức dùng AI: ① ② ③ ④
📖 Xem đáp án tại Phụ lục cuối sách.
Tự đánh giá cuối năm
Năng lực
😊 Giỏi
🙂 Được
😐 Cần cố gắng
Hiểu biết về AI (HB)
Ứng dụng AI (UD)
Tư duy phản biện (TB)
Đạo đức & An toàn (DD)
Sáng tạo (ST)
Tổng kết Chủ điểm 4
Sáng Tạo Công Cụ Học Cùng AI — Em là nhà sáng tạo
Em đã học được
Hiểu trách nhiệm kiểm chứng khi dùng AI
Thiết kế và tạo công cụ AI học tập
Đánh giá tác động của công cụ AI
Tổng kết kỹ năng AI năm học lớp 4
Em suy nghĩ thêm
Công cụ AI em tạo giúp ích thế nào?
Em muốn cải thiện công cụ AI ở điểm nào?
Phụ Lục A — Đáp Án
Đáp án cho các hoạt động có câu trả lời xác định trong sách.
Bài 2 — Dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc
Hoạt động: Phân loại
Dữ liệu
Đáp án
Thời khóa biểu
Có cấu trúc
Bài hát "Đi học"
Phi cấu trúc
Bảng cửu chương
Có cấu trúc
Video quay lớp học
Phi cấu trúc
Danh bạ điện thoại
Có cấu trúc
Bài 4 — Ôn tập Chủ điểm 1
Câu 1: Sơ đồ 3 bước: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra
Câu 2: Bảng điểm = Có cấu trúc · Video YouTube = Phi cấu trúc
Bài 12 — Ôn tập Chủ điểm 3
Câu 1: 3 cách kiểm chứng thông tin AI:
Hỏi lại AI bằng cách khác
Tra sách giáo khoa
Hỏi thầy cô / người lớn
Bài 16 — Ôn tập cuối năm
Câu 1: Đầu vào → Xử lý → Đầu ra
Câu 3: 3 cách kiểm chứng: ① Hỏi lại AI bằng cách khác ② Tra sách giáo khoa ③ Hỏi thầy cô / người lớn
Câu 4: 4 nguyên tắc đạo đức: ① Trung thực ② Kiểm chứng ③ Bảo mật ④ Công bằng
Phụ Lục B — Bảng Từ Vựng AI
Các thuật ngữ AI quan trọng trong sách, sắp xếp theo chủ đề.
Chủ đề 1: Cách AI Xử Lý Thông Tin (Bài 1–4)
Đầu vào (Input)— Dữ liệu mà con người cung cấp cho AI để xử lý (Bài 1)
Xử lý (Process)— Bước AI phân tích dữ liệu bằng mô hình AI (Bài 1)
Đầu ra (Output)— Kết quả AI trả về cho người dùng (Bài 1)
Quy trình 3 bước— Đầu vào → Xử lý → Đầu ra, quy trình cơ bản của mọi AI (Bài 1)
Dữ liệu phi cấu trúc— Dữ liệu tự do, không có khuôn mẫu (ảnh, video, văn bản tự do) (Bài 2)
Hallucination (Ảo giác AI)— Hiện tượng AI tự tin bịa ra thông tin nghe rất thật nhưng hoàn toàn không có thật — dạng Lỗi thông tin đặc biệt nguy hiểm (Bài 3, 10)
Thiên kiến (Bias)— AI có thể thiên vị do dữ liệu huấn luyện không cân bằng (Bài 3)
Chủ đề 2: Câu Lệnh Thông Minh Với Ngữ Cảnh (Bài 5–8)
Khuôn mẫu có biến— Câu lệnh dạng công thức, thay đổi các biến để tái sử dụng cho nhiều mục đích (Bài 5)
Biến văn bản tùy biến— Biến trong khuôn mẫu cho phép nhập nội dung tự do, ký hiệu [chủ đề: ...] (Bài 5)
Biến lựa chọn danh sách— Biến trong khuôn mẫu cho phép chọn từ danh sách, ký hiệu [chọn: A/B/C] (Bài 5)
Few-shot (Cho ví dụ)— Kỹ thuật đưa ví dụ mẫu vào câu lệnh để AI hiểu rõ yêu cầu hơn (Bài 6)
Điều chỉnh đầu ra— Chỉ định định dạng kết quả mong muốn (ngắn gọn, chi tiết, bảng, danh sách) (Bài 6)
Nguồn tin cậy— Thông tin từ sách giáo khoa, tài liệu chính thống cung cấp cho AI để tăng độ chính xác (Bài 7)
Pipeline (Quy trình 3 công cụ)— Kết hợp 3 công cụ AI (tạo văn bản → vẽ tranh → tạo slides), đầu ra công cụ này là đầu vào công cụ tiếp theo (Bài 7)
Chủ đề 3: Đánh Giá Thông Tin Từ Nhiều Nguồn (Bài 9–12)
Tác động tích cực— Lợi ích mà giải pháp AI mang lại cho người dùng (Bài 9)
Tác động tiêu cực— Rủi ro hoặc hạn chế mà giải pháp AI có thể gây ra (Bài 9)
Lỗi hình ảnh— AI tạo hình ảnh sai thực tế, em NHÌN là thấy sai (ngón tay thừa, chữ vô nghĩa...) (Bài 10)
Lỗi thông tin— AI nói/viết thông tin sai, em phải KIỂM TRA mới biết sai (Bài 10)
Ảo giác AI (Hallucination)— Dạng Lỗi thông tin đặc biệt nguy hiểm: AI tự tin bịa ra thông tin không hề tồn tại (Bài 10)
Kiểm chứng thông tin— Xác minh thông tin AI bằng 3 cách: hỏi lại, tra sách giáo khoa, hỏi thầy cô (Bài 10)
Có AI hay Không có AI— Phương pháp so sánh hiệu quả giữa làm có AI hỗ trợ và tự làm không AI (Bài 11)
Chủ đề 4: Sáng Tạo Công Cụ Học Cùng AI (Bài 13–16)
Trung thực— Nguyên tắc đạo đức: ghi rõ AI đã giúp phần nào (Bài 13)
Kiểm chứng— Nguyên tắc đạo đức: không tin AI 100%, luôn kiểm tra (Bài 13)
Bảo mật— Nguyên tắc đạo đức: không chia sẻ thông tin cá nhân cho AI (Bài 13)
Công bằng— Nguyên tắc đạo đức: nhận biết AI có thể thiên vị (Bài 13)
Công cụ AI học tập— Sản phẩm AI đơn giản do em thiết kế để giải quyết vấn đề học tập cụ thể (Bài 14)
Đánh giá tác động— Cho dùng thử, thu thập phản hồi, đo lường hiệu quả và cải tiến công cụ AI (Bài 15)
Phụ Lục C — Tài Liệu Tham Khảo
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024). Quyết định số 3439/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trình Giáo dục Trí tuệ Nhân tạo trong cơ sở giáo dục phổ thông.
UNESCO (2023). AI Competency Framework for Students. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
UNESCO (2022). K-12 AI Curricula: A Mapping of Government-Endorsed AI Curricula. UNESCO Publishing.
Touretzky, D.S., Gardner-McCune, C., Martin, F., & Seehorn, D. (2019). Envisioning AI for K-12: What Should Every Child Know about AI? Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 33(01), 9795–9799.
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI Literacy? Competencies and Design Considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1–16.
Ng, D.T.K., Leung, J.K.L., Chu, S.K.W., & Qiao, M.S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018). Chương trình Giáo dục Phổ thông — Chương trình tổng thể. Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT.
